کار تحقیقی 2 بررسی آثار مترتب برموت فرضی در فقه و حقوق ایران

مقدمه

۱ـ علل غیبت و حكم غایب

انسان گاهی با انگیزه های مختلف و علل متفاوت خواسته یا نا خواسته از اقامتگاه خود دور می شود و دیگر خبری از او بدست نمی آید . بنظر می رسد كه حتی پیشرفتهای نسبی علوم بشری و توسعه تكنیك و صبایع جدید و تسهیل وسایل ارتباطی نه تنها توانسته از آمار غایب ها و مفقودان بكاهد بلكه به علت سوء استفاده از این وسایل و افزایش جمعیت ،روز به روز بر آمار آنها افزوده شده است .
چنین شخصی كه برخی از حقوقدانان او را غایب مفقود الخبر و قانون مفقود الاثر نامیده است (ماده ۱۰۱۱ قانون ومدنی و ماده ۱۲۶ به بعد قانون امور حسبی )، زنده فرض می شود و آثار و احكام شخص زنده در امور غیر مالی و امور مالی او به اجرا گذاشته می شود .

۲ـ حفظ حقوق مالی غایب
به موجب قانون (مواد ۱۳۵ ـ ۱۲۶ و ۱۵۲ـ ۱۳۶ قانون امور حسبی و ۱۰۱۵ـ ۱۰۱۲ قانون مدنی )پاره ای از اقدامات تامینی و حفاضتی نیز در جهت حفظ حقوق غایب به موقع اجرا گذاشته می شود . مثلاًدر مراحل مقدماتی غیبت و تحت شرایط خاص،امینی برای نگهداری اموال و اداره امور مالی غایب نصب می گردد و آنگاه اموال به تصرف موقت ورثه داده می شود ،اما تمامی این اقدامات برای حفظ حقوق غایب و اداره امور او انجام می پذیرد و هیچیك از امین و ورثه احتمالی غایب نمی توانند تصرفاتی را كه به ضرر غایب است انجام دهند .

۳ـ بقاء رابطه زوجیت

نكاح غایب نیز با همسر یا همسران خود همچنان معتبر و پا برجا می ماند و منفقه آنها از اموال وی تادیه می شود وغیبت كوتاه مدت با حتی طولانی علی الاصول نمی تواند لطمه ای به این روابط حقوقی وارد نماید . بنابراین ، همسر غایب همچنان در قید زوجیت باقی می ماند مگر اینكه به موجب قانون تقاضای طلاق كند و حاكم او را طلاق دهد (ماده ۱۰۲۹ قانون مدنی )یا با استفاده از شرایط ضمن عقد نكاح وكیل یا وكیل در توكیل باشد تا در صورت مفقود الاثر شدن زوج ظرف ماه پس از مراجعه به دادگاه و پیدا نشدن غایب خود را مطلقه نماید (بند غایب همچنان در قید زوجیت باقی می ماند مگر اینكه به موجب قانون تقاضای طلاق كند و حاكم او را طلاق دهد (ماده ۱۰۲۹ قانون مدنی ) یا با استفاده از شرایط ضمن عقد نكاح وكیل یا وكیل در توكیل باشد تا در صورت مفقودالاثر شدن زوج ظرف ۶ ماه پس از مراجعه به دادگاه و پیدا نشدن غایب خود را مطلقه نماید (بند ۱۱شروط مندرج در عقد نامه ها )و از این شرایط بهره جسته و نكاح خود را به خود را به نایندگی از غایب بر هم زند .

۴ـ طرح مساله

ممكن است غیبت مدتها ادامه یابد و از حیات یا مرگ غایب خبری نرسد . در این صورت دادگاه صالح به تقاضای ورثه یا اشخاص ذینفع به مساله غیبت رسیدگی نموده ،پس از نسب امین ، احتمالاً دادن اموال به تصرف موقت ورثه و جری سایر مراحل قانونی در صورت تحقق شرایط لازم حكم موت فرضی غایب را صادر می كند . در این صورت بدون تردید اموال غایب بین ورثه تقسیم می گردد وبه تصرف قطعی آنها داده می شود . حال این سوال مطرح می شود كه اگر همسر غایب طلاق نكرده باشد و از راهی كه قانون گذار در این باره از فقه اسلامی مقرر داشته است استفاده نكند ،آیا می تواند یا ملزم است به استناد همین حكم عده نگاه داشته وپس از انقضای آن ازدواج كند یا اثر حكم موت فرضی فقط در امور مالی است و موجب انحلال نكاح نمی گردد . بنابراین زوجه غایب علیرغم صدور حكم موت فرضی در صورت تمایل باید از دادگاه صالح تقاضای طلاق كرده و از این طریق پس از اخذ حكم طلاق و نگاه داشتن عده حود را از زوجیت سابق برهاند تا بتواند با شخص دیگری ازدواج بكند . برای پاسخ به این مساله و تبیین آن ابتدا به ذكر پاره از اطلاعات لازم و ضروری در مورد راههای انحلال و كیفیت طلاق زوجه غایب تحت عنوان كلیات (بخش اول ) پرداخته و آنگاه در باره قرض موت غایب و نظریه های موجود (بخش دوم )سخن می گوییم .

فهرست مطالب

فصل اول.. 5

کلیات.. 5

مقدمه. 6

۱ـ علل غیبت و حكم غایب.. 6

۲ـ حفظ حقوق مالی غایب.. 7

۳ـ بقاء رابطه زوجیت.. 7

۴ـ طرح مساله. 8

راهای انحلال.. 10

حصری بودن راهای انحلال.. 10

موت و آثار آن.. 11

كیفیت طلاق زوجه غایب.. 13

فقه امامیه. 14

فقه عامه. 15

امر به نگاه داشتن عده و تفاوت آن با حكم موت فرضی.. 17

ماهیت عده زوجه غایب.. 18

حقوق ایران.. 20

فصل دوم ضوابط موت غایب و آثار آن.. 22

ضوابط موجود در حقوق موضوعه. 23

آثار حكم. 23

سابقه امر در حقوق خارجی.. 25

حقوق ایران وشیوه های پیشنهادی.. 26

بررسی نظریه ها و اثار مترتب بر آنها. 27

ارزیابی نظریه و آثار مترتب بر آن.. 29

امتیازات نظریه. 34

نتیجه. 35

منابع و مراجع.. 45